O DIALECTO BERCIANO DE ANTONIO FERNÁNDEZ Y MORALES.

Por Xabier Lago Mestre

En 1861 Antonio Fernández y Morales publicou "Ensayos poéticos en dialecto berciano" (reedición do Instituto de Estudos Bercianos, 2003). Libro que recolle diversos textos en lingua galega d´O Bierzo e que contén unha introducción do seu amigo Mariano Cubí i Soler, o cal lle animou a escribir a dita obra, baseada en parte en literatura oral da rexión. Da lectura conxunta, tanto desa dita introducción coma do prólogo do autor, poderemos comprender o pensamento compartido por estes dous compañeiros. Lembramos que a influencia deste libro ten sido grande. Así, o seu peculiar título serve de fundamento aos defensores da existencia do chamado dialecto berciano; casos de certo bercianismo político e cultural, e incluso para demandar la necesidad de "abordar la enseñanza escolar do ´subdialecto` berciano, así como normalizarlo (...)"(filólogo Manuel Gutiérrez Tunón, páx. 27). Pero a realidade é máis complexa. N´O Bierzo houbo e hai tres linguas en contacto (castelao, ástur-leonés e galego), e este plurilingüismo non pode reducirse a un sinxelo dialecto berciano, mediante a mestura histórica dos idiomas anteriores.

O APALPADOR:  O PAI NATAL BERZIANO

 Uha das figuras  mais chamativas do vello Natal berziano, era a existéncia na parte galegófona do Berzo, da figura do APALPADOR, verdadeiro Pai natal popular no Berzo. O APALPADOR era tamén comun, aos Ancares lugueses, ao Zebreiro, ao Courel, é dicir a esa parte da comunidade autónoma galega mais intimamente ligada ao Berzo.

 Esa velLa e agarimosa figura do APALPADOR ha muitos anos que está esmorecente e só aqueles que andamos já por volta dos sesenta e mais anos temos real recordo da mesma, o mesmo que se pasa nesas outras zonas próximas onde era popular.

Segundo parece,  esa figura que chegou a formar parte da vida de muitos dos berzianos idosos, polo menos de aqueles que somos orixinarios do ocidente do Berzo, foi en tempos recuados comun a toda Galiza, ou na mesma daban-se figuras con este ou con outro nome de características semellantes.

 Hoxe na Galiza ha quen se dedica a recuperazon de esa vella figura berziana, e informazon sobre a mesma publicada no PGL polo seu interese imos disponibiliza-la tamén aqui para coñecemento de todos.

A ASOCIACIÓN BERZIANA XARMENTA, IRMÃ DE FALA CEIVE, ACORDOU OS SUS PREMIADOS 2006

Nesta segunda edizón dos premios da asociación Xarmenta do Berzo, fixéronse públicos os galardoados na cuarta 13 de Decembro no Hotel AC de Ponferrada polo xuri integrado pr: O presidente e secretario da Asociación Xarmenta, o Consello Comarcal do Bierzo, institución premiada na primeira edición, o Concello de Cacabelos, o Concello da Ponte de Domingos Flórez, a Comisión Cultural Martín Sarmiento, e a Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo.

Este premio entrégase cada ano a unha persoa e unha institución para recoñecer o seu compromiso co galego no Berzo.

PORTAS ABERTAS AO GALEGO NAS PORTELAS-SEABRA

Cuns encontros festivos celebrouse que o galego poderá ser aprendido nas Portelas (Castela e León). Unha lingua aínda moi viva na comarca loita polo seu recoñecemento.

A lingua galega, a que se fala nos concellos zamoranos da Portelas (Porto, Pías, Lubián e Hermisende), poderá contar por fin con vía libre no colexio Tuela-Bibey. Os rapaces destes concellos non terán que despedirse da lingua que lles aprenderon os seus pais. Un triunfo polo que leva anos traballando Felipe Lubián, académico correspondente da RAG, deputado do Parlamento de Castela e León e principal artífice do acordo entre a Junta desta comunidade e a Xunta de Galicia, que fai posible o ensino do galego no Bierzo e, agora, nas Portelas.

PROTESTA ANTE O ESCASO RECOÑOCEMENTO DO GALEGO NO ESTATUTO DE CASTELA E LEON

A Asociación Cultural Fala Ceibe do Bierzo denuncia que no proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León, aprobado o 29 de novembro, polas Cortes rexionais, non medrou o recoñecemento xurídico do idioma galego. Así pois mantense en dito proxecto o mesmo texto do actual Estatuto de Autonomía de 1999, "gozarán de respecto e protección a lingua galega nos lugares en que habitualmente se utilice" (novo artigo 5.3). Sen embargo, intrudúcese a seguinte novidade "o leonés será obxecto de protección específica por parte das instituciois polo seu particular valor dentro do patrimonio lingüístico da comunidade. A súa protección, uso e protección será obxecto de regulación" (artigo 5.2). Non se comprende esta distinta regulación estatutaria que se fai coas dúas linguas minoritarias de Castela e León.