[El Pais ] Xulgados, hospitais e empresas discriminan aos gallegohablantes. Na quizais máis soada das inserciones publicitarias da Radio Galega, un fillo mostraba o seu extrañeza polo testamento que había dictado a súa nai. "E logo, non che parece ben?", inquiría ela, preocupada. Non era o reparto, senón que o documento non estaba en galego. O herdeiro mostrouse máis compresivo de coñecer os traballos maternos para realizar o trámite na vida real. A cooficialidad do idioma galego xera oficiosamente no cotián un auténtico rosario de obstáculos, que van do esperpento ao acoso laboral.

XOSÉ MANUEL PEREIRO - A CoruñaA Coruña - 05/05/2008

A Tareixa Pedreira, un dentista botouna do sillón cando lle falou en galego

O último caso coñecido foi o do avogado da COPE no despedimento da redactora da emisora de Santiago Isabel Quintairos, que recorreu ao Consello Xeral do Poder Xudicial (CGPJ) porque a sentenza -condenatoria- estaba en "galego ou nalgún dialecto". O Consello desestimó a queixa, pero no ámbito xudicial houbo de todo. Carlos Outeiro e Ana Varela, por exemplo, casáronse en Ferrol, en 2005, con intérprete. "Presentámosnos no xulgado con todos os papeis, pero a maxistrada negouse en redondo a celebrar a voda en galego, e propúxome aprazala", recorda Outeiro, que rexeitou a oferta e lle argumentó que se trataba de ler un texto legal, non de facer un discurso. Ao final, a xuíza botou man dun funcionario que ía traducindo cada frase. Non hai video da voda, nin sequera foto.Todas as instancias xudiciais, desde o Ministerio ao Consello Xeral do Poder Xudicial, ampararon entón á responsable do xulgado número 4. E iso que, dous anos antes, unha resolución unánime do Congreso recordaba ao Poder Xudicial que os administrados poden usar a lingua oficial que prefiran. A medida viña a conto de que a titular do xulgado de Muros non admitira a trámite unha demanda de divorcio por non estar escrita en castelán e ademais expedientó á remitente, a avogada Isabel Castelo, por recorrer a decisión. Hoxe, no Tribunal Supremo, está pendente de xulgar a negativa do xuíz decano da Coruña, Antonio Fraga, a emitir unha notificación en galego a un profesor de instituto, Eduardo Álvarez, que así o solicitou. As súas queixas porque o xuíz informou das razóns á prensa e non a el, ocasionáronlle unha condena de 5.000 euros por inxurias, aínda que o xuízo terá que repetirse.

O papeleo xudicial non é o único alérgico á lingua cooficial. O escritor Lois Diéguez peregrinó nunha ocasión por tres notarías coruñesas, "ata que apandé, porque era unha cousa da miña nai". A vez seguinte non foi atendido como demandaba ata o quinto intento. "Uns exaltábanse, outros directamente insultábanche", asegura Diéguez, que recorda o sorriso curioso do notario que finalmente accedeu a escriturar unha compraventa en galego. "Eu non teño problemas porque vou sempre á mesma, pero si é certo que en dependencias como o rexistro da propiedade póñenche mala cara, aínda que non che digan nada, cando lles vas con solicitudes en galego", analiza Fuco García, responsable da gestoría Incodega. "Claro que levo 20 anos nisto e xa saben como son, quizais a outros lles poñan máis pegas", sorrí.

Para outras persoas, o uso do seu idioma supón poñer en xogo algo máis que os principios. O caso máis coñecido é o de Montse Irago, que denunciou xudicial e públicamente que a despediron dunha asesoría por falalo. "Sabía que o caso estaba perdido, porque a miña testemuña, o responsable da empresa de Madrid que me seleccionou e ao que se queixou a miña xefa, se desdijo no xuízo. Casos así hai tropecientos mil, pero son difíciles de demostrar, sempre poden argumentar algo como que non dás o perfil. A min dicíanme, 'muller, na oficina de Lalín aínda, pero na de Pontevedra...", recorda ano e pico despois Irago, que non volveu a traballar no sector.

Martinha Varela foise da franquicia de pizzas a domicilio na que traballaba en Santiago logo dun par de meses de acoso. "Cambiaron os donos, e os novos excluíronnos ás dúas de 15 empregadas gallegohablantes das quendas de atender ao público, o traballo máis agradable", recorda Martinha desde Barcelona, onde vive agora. Ramón, que non se chama así e traballa nunha oficina coruñesa de banca privada, xa foi apercibido por falar en galego con algún compañeiro, "e o que é para nota, con clientes que mo falaban a min". Rosana si se chama Rosana e traballa na administración dun hospital privado pontevedrés. "Non hai ningunha norma escrita, pero o primeiro consello do meu antecesora foi: nin se che ocorra poñerche a falalo o primeiro ou o segundo ano".

A Tareixa Pereira, unha funcionaria de Ferrol, un dentista botouna do sillón e da consulta en canto faloulle en galego. "Atravesei a porta humillada e no portal xa hervía de indignación", recorda, malia que pasaron case dez anos. "Na radio dixo que eu empregaba términos médicos técnicos que el non entendía. Eu o único que lle dixen era que me doía unha muela". A mesma reacción tivo fai uns meses unha odontóloga do Sanatorio Modelo da Coruña, pero é dubidoso que polo mesmo motivo que arguyó o seu colega, porque o paciente era un neno de 13 anos, cuxa nai prefire esquecer o asunto.

Abofé que a falta de comunicación e as diferenzas terminológicas non as sofren nos centros sanitarios só os pacientes. Cristina González, unha pediatra do Complexo Hospitalario Universitario de Vigo pediu a finais do pasado ano unhas probas a radiología e devolvéronlle o escrito cunhas enormes letras vermellas: "Rogo tradución ao ESPAÑOL". "Non debían entender palabras galegas como abdominal ou intestino", ironiza a doutora González, que elevou unha queixa ao Servizo Galego de Saúde (Sergas), que aínda non lle contestou. Quizais porque coa saúde non se xoga. Como lle reprocharon unha vez ao veterano escritor coruñés Manuel Riveiro Loureiro cando suxeriu poñer en galego a necrolóxica dun parente: "Home, estamos falando de cousas serias".